Amddiffyn eich hun rhag cam-drin ariannol

Mae cam-drin ariannol yn fath o gam-drin domestig. Mae’n drosedd a dylid ei adrodd i’r heddlu.

Mae sawl ffurf wahanol o gam-drin ariannol, felly bydd yn edrych yn wahanol mewn gwahanol berthnasau.

Yn aml partner fydd yr un sy'n cyflawni’r camdriniaeth, ond gall hefyd ddod o berthnasau eraill - fel aelodau o’r teulu, ffrindiau a gofalwyr.

Efallai y bydd rhywun sy’n cam-drin yn eich rhwystro rhag rheoli’ch arian fel ffordd o geisio eich rheoli chi.

Weithiau gallent fod yn gorfforol dreisgar.

Gall cam-drin ariannol yn y cartref – os oes trais corfforol neu agwedd ymosodol neu beidio – beri i chi deimlo’n unig, yn brin o hyder a chaeth.

Gall cam-drin ariannol gan aelod o’r teulu, ffrind, partner neu ofalwr fod pan fydd rhywun:

• yn codi arian neu gael credyd yn eich enw heb eich gwybodaeth neu ganiatâd
• yn eich gorfodi i drosglwyddo rheolaeth o’ch cyfrifon
• yn cyfnewid eich pensiwn neu sieciau eraill am arian heb eich awdurdod
• yn ychwanegu ei enw i’ch cyfrif
• yn gofyn i chi newid eich ewyllys
• yn cynnig prynu eich siopa neu dalu’ch biliau i chi, ond na fyddwch yn gweld hyn yn digwydd, neu
• yn eich rhwystro rhag gweld ffrindiau a theulu eraill.

Gall cam-drin ariannol gan bartner fod pan fydd rhywun:

• yn eich rhwystro rhag gweithio, neu ddychwelyd i’r gwaith
• yn eich rhwystro rhag mynd i’r coleg neu brifysgol
• yn gofyn i chi roi cyfiawnhad o bob un peth fyddwch yn ei wario
• yn eich rhwystro rhag cael mynediad at eich cyfrifon banc, benthyciad neu gardiau credyd
• yn eich rhwystro rhag gwario ar eitemau hanfodol
• yn cymryd cardiau credyd neu fenthyciadau yn eich enw
• yn gwario cyllideb eich cartref ar bethau heb roi gwybod i chi, neu
• yn rhoi’r biliau i gyd yn eich enw chi yn unig.

Mae cymryd y camau cyntaf hyn i dorri’n rhydd o gam-drin ariannol yn ddewr iawn. Efallai ei fod yn frawychus, ond does dim rhaid i chi wneud hyn ar ben eich hun.

Mae ffyrdd y gall eich banc, cymdeithas adeiladu, darparwr benthyciadau a darparwr gwasanaethau ariannol eraill eich helpu. Mae’n bwysig iawn siarad â rhywun.

Gyda chyflwyniad Credyd Cynhwysol yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, mae nifer o’r budd-daliadau presennol a chredydau treth yn cael eu cyfuno yn un taliad misol.

Bydd cyplau sy’n byw gyda’i gilydd yn gwneud cais ar y cyd am Gredyd Cynhwysol.  Fel arfer bydd yn cael ei dalu i un cyfrif banc.

Bydd Budd-dal Plant yn aros fel budd-dal ar wahân i Gredyd Cynhwysol.

Pan fyddwch yn gwneud eich cais, gofynnir i chi i ba gyfrif banc rydych am i’ch arian gael ei dalu iddo. Os oes gennych blant, your bydd eich anogwr gwaith yn dweud wrthych y dylai’ch taliad Credyd Cynhwysol fynd i mewn i gyfrif banc y prif ofalwr.

Os nad ydych chi a’ch partner yn cytuno ar gyfrif ar gyfer eich taliadau Credyd Cynhwysol, bydd y Ganolfan Byd Gwaith yn enwebu un.

Os ydych yn poeni am eich partner yn rheoli’ch holl incwm o fudd-daliadau - gan eich gadael chi (a’ch plant) heb unrhyw neu swm rhesymol o arian parod – dylech siarad â rywun yn y Ganolfan Gwaith.

Os gallwch, trefnwch i’ch Credyd Cynhwysol gael ei dalu i’ch cyfrif eich hunan neu ei rannu’n daliadau ar wahân. Y ffordd honno, byddwch yn cael arian i chi’ch hunan (a’ch plant) a bydd eich partner yn cael taliad ar wahân.

Mae hwn yn opsiwn i bawb mewn ‘amgylchiadau eithriadol’ - er enghraifft, pobl sydd mewn perygl o gam-drin domestig neu ariannol.

Mae swyddogion cymorth camdriniaeth ddomestig ym mhob Canolfan Byd Gwaith yn y DU. Maent wedi’u hyfforddi i’ch helpu i ddelio â’r sefyllfaoedd hyn ac yn cynnig cymorth ymarferol os oes angen hynny arnoch.

Os ydych chi neu eich plant mewn perygl dybryd, ffoniwch yr heddlu ar 999. Os na allwch siarad, ffoniwch 999 wedi’i ddilyn gan 55.

Os nad yw’r perygl yn un brys, mae nifer o sefydliadau a all roi help a chyngor i chi.

Gall Cymorth i Ferched gynnig help a chymorth os ydych yn dioddef cam-drin ariannol.

Efallai y bydd eich sefydliad Cymorth i Ferched lleol hefyd yn gallu cymeradwyo cyfreithiwr addas os oes angen un arnoch.

Gallwch gael gwybodaeth ar eu gwefannau neu trwy ffonio eu llinell gymorth 24awr:

• Yn Lloegr ewch i Cymorth i Ferched neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref (a redir mewn partneriaeth rhwng Cymorth i Fenywod a Refuge) ar 0808 200 0247.
• Yng Nghymru ewch i wefanCymorth i Ferched Cymru neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref Cymru ar 0808 801 0800.
• Yng Ngogledd Iwerddon ewch i wefan Cymorth i Ferched neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref ar 0808 802 1414.
• Yn yr Alban ewch i wefan Cymorth i Ferched yr Alban neu ffoniwch Linell Gymorth Genedlaethol Rhadffôn 24 Awr Trais yn y Cartref ar 0800 027 1234.

Ffoniwch y Llinell Gyngor i Ddynion ar 0808 801 0327. Mae am ddim o linellau tir a’r mwyafrif o ffonau symudol.

Mae’n cynnig cefnogaeth emosiynol, cyngor ymarferol a gall eich cyfeirio at wasanaethau eraill i gael help arbenigol.

Fel arall, ewch i wefan Llinell Gyngor i Ddynion

Cefnogaeth emosiynol ac ymarferol ar gyfer pobl LGBT+ sy’n profi cam-drin domestig, emosiynol neu ariannol.

Am help i ddelio â cham-drin domestig, ffoniwch 0800 999 5428, anfon e-bost at help@galop.org.uk neu gallwch ymweld â gwefan Galop (Opens in a new window)

Os ydych am adael eich partner, mae cyfres o gamau y gallwch eu cymryd i sicrhau eich diogelwch a gwneud yn siŵr y bydd eich sefyllfa ariannol mor hylaw â phosibl.

• Cysylltwch â chyfreithiwr cyfraith teulu.
• Cadwch gofnod o bob digwyddiad. Tynnwch ffotograffau o unrhyw niwed corfforol i chi, eich cartref neu bethau sy’n eiddo i chi.
• Rhowch wybod am bob digwyddiad wrth eich heddlu lleol a’r meddyg fel eu bod yn cadw cofnod
• Gwnewch gynllun diogelwch rhag ofn y bydd angen i chi adael eich cartref mewn argyfwng.
• Casglwch ddogfennau pwysig (gweler isod), cyn rydych angen gadael.

Os ydych am wahanu oddi wrth eich partner, ceisiwch gasglu’r gwaith papur pwysig at ei gilydd cyn i chi adael. Efallai y byddwch angen rhywfaint o’r rhain i allu gwneud cais am gymorth cyfreithiol.

Ceisiwch ddod o hyd i:

• pasbortau
• cyfriflenni banc
• eich rhif Yswiriant Gwladol
• slipiau cyflog, llythyrau dyfarniad budd-dal neu brawf o addysg neu ddarparwyr hyfforddiant
• dogfennau treth fel eich P60 a P45
• tystysgrifau geni (i chi a’ch plant)
• os ydych yn briod – eich tystysgrif priodas
• dogfennau’n dangos perchenogaeth o unrhyw feddiannau
• biliau cardiau credyd a biliau eraill sydd yn eich enw chi neu mewn enwau ar y cyd
• eich trwydded yrru.

Os nad yw’n bosibl – neu os nad yw’n ddiogel – i gymryd y rhai gwreiddiol, yna ceisiwch wneud copïau, neu ysgrifennu gwybodaeth allweddol fel rhifau cyfrifon ar bapur.

Ond nid yw’n syniad da i gymryd gwybodaeth na allwch gael mynediad ati yn rhwydd. Er enghraifft, mae’n well peidio â mynd ar gyfrifiadur eich partner heb eu caniatâd.

Efallai y byddwch yn gallu cael cymorth cyfreithiol i helpu i dalu costau cyngor cyfreithiol am gymryd camau cyfreithiol i’ch amddiffyn chi a’ch plant.

Gall hyn gynnwys cymorth cyfrieithiol i ysgaru neu ddiddymu eich partneriaeth sifil.

Er mwyn profi eich bod yn gymwys i gael cymorth cyfreithiol, bydd angen copïau o rai dogfennau pwysig arnoch. Rhestrir rhai o'r rhain uchod. Darganfyddwch fwy o wefan GOV.UK

Chwiliwch am gyfreithiwr sy'n cymryd achosion cymorth cyfreithiol. Gallwch ddod o hyd i un ar Wefan Cymdeithas y Gyfraith

Os oes rhaid i chi adael ar frys ac nad oes gennych fynediad at arian parod, cysylltwch â’ch awdurdod lleol (neu’r weinyddiaeth ddatganoledig yng Nghymru) i wirio a allant eich helpu â chymorth brys.

• Os ydych yn byw yng Nghymru, darganfyddwch a ydych yn gymwys i gael Taliad Cymorth mewn Argyfwng gan Lywodraeth Cymru o’r Gronfa Cymorth Dewisol
• Os ydych yn byw yn Lloegr, i ddarganfod help i ddioddefwyr trais a cham-drin domestig gan Adran Gwaith a Phensiynau, ewch i wefan GOV.UK
• Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon, ewch at wefan Llywodraeth Gogledd Iwerddon i gael gwybodaeth am gymorth ariannol ychwanegol.
• Os ydych yn byw yn yr Alban, darganfyddwch a allwch gael Grant Argyfwng gan y Gronfa Lles Albanaidd ar wefan Llywodraeth yr Alban

Os ydych wedi rhoi cyfrineiriau i unrhyw un (partner, aelodau o’r teulu neu ffrindiau), mae’n bwysig eu newid ar unwaith. Bydd hyn yn golygu nad yw’r sawl sy’n eich cam-drin yn cael mynediad at eich cyfrifon personol.

Os gallwch, ceisiwch ddod o hyd i’ch holl ddogfennau pwysig. Bydd hyn yn ei gwneud yn llawer haws i chi agor cyfrifon newydd, gwneud cais am fudd-daliadau neu ymgeisio am swyddi yn y dyfodol.

Os nad ydych yn gwybod ble mae’r pethau hyn neu nad ydyn nhw gennych, mae pethau y gallwch eu gwneud o hyd. Ceisiwch nodi neu gofio unrhyw wybodaeth neu rifau pwysig - er enghraifft, eich rhif Yswiriant Gwladol a rhif cyfrif. Bydd hyn yn ei gwneud yn haws i’ch darparwr gwasanaethau ariannol ddod o hyd i chi ar eu system.

Nid ydych eisiau i wybodaeth gan eich darparwyr gwasanaethau ariannol gyrraedd y dwylo anghywir. Meddyliwch am ble mae eich llythyrau, ac i ble maent yn cael eu postio.

Os nad ydych eisiau iddynt fynd i’r un cyfeiriad, holwch eich darparwr gwasanaethau ariannol i’w hanfon i rywle arall.

Mae’n bwysig nodi y gall rhai trafodion ar eich cyfriflenni banc ddatgelu eich lleoliad (fel pa beiriannau codi arian ydych wedi defnyddio). Felly mae’n bwysig cadw’r wybodaeth yma mor ddiogel â phosibl.

Os oes gennych gyfrif ar y cyd â’ch partner neu gyn-bartner, gallwch siarad â’ch banc neu gymdeithas adeiladu am eich dewisiadau.

Os ydych yn poeni am dynnu arian o’ch cyfrif heb eich caniatâd, gallwch ofyn i’ch banc neu gymdeithas adeiladu weithredu ar gyfarwyddiadau gan ddau ddeiliad neu bob deiliad y cyfrif. Mae hyn yn golygu na all taliadau fynd allan heb gyfarwyddyd ar y cyd. Ond ar lefel ymarferol gallai hyn olygu y bydd eich taliadau rheolaidd, cardiau a mynediad ar-lein yn cael eu hatal.

Noder, gall y sawl sy’n eich cam-drin hefyd atal eich cyfrif ar y cyd gan gyfyngu mynediad at eich arian. Gallwch wirio sut ydych wedi’ch cysylltu’n ariannol i rywun trwy gyrchu eich adroddiad credyd ar-lein am ddim.

Efallai yr hoffech agor cyfrif newydd gan y bydd hyn yn helpu gwahanu eich arian chi o’r sawl fu’n eich cam-drin.

Os nad ydych eisiau i’ch dogfennau personol gael eu danfon i’ch cartref, siaradwch â’ch darparwr am gael eu postio i rywle arall.

I agor cyfrif banc newydd, bydd angen i chi ddarparu prawf hunaniaeth a chyfeiriad amgen. Os na allwch gael gafael ar y dogfennau hyn, esboniwch eich sefyllfa i’ch banc i weld sut all helpu. Yn aml gall dderbyn llythyrau gan loches, gweithiwr cymdeithasol neu awdurdod lleol.

Os nad ydych yn siŵr beth sy’n dod i mewn ac allan o’ch cyfrif banc, cysylltwch â’ch darparwr a gall eich helpu i gyfrifo hyn.

Efallai y byddai’n syniad da i lenwi cynllunydd cyllideb.  Gall hyn eich helpu i gynllunio eich arian ychydig yn fwy.

Gall llawer o newidiadau ariannol effeithio ar eich statws credyd. Pryd bynnag byddwch yn gwneud cais am orddrafft, cerdyn credyd a benthyciad, cofnodir hyn ar eich adroddiad credyd.

Gall colli ad-daliadau, mynd dros eich terfyn credyd neu gymryd llawer o gredyd newydd effeithio ar eich adroddiad credyd.

Gallai hyn i gyd olygu y bydd eich graddiad credyd wedi ei effeithio gan eich cam-drin ariannol – yn arbennig os oes rhywun wedi cymryd credyd yn eich enw.

Mae’n bwysig cadw llygad ar eich sgôr credyd oherwydd gallai statws isel ei gwneud yn anoddach i chi wneud cais am gredyd yn y dyfodol. 

Yn gyffredinol, os oes gennych gerdyn credyd, bydd un ohonoch wedi ymgeisio amdano mewn un enw’n unig - dyma fyddai ‘prif ddeiliad y cerdyn’.

Yn wahanol i gyfrifon ar y cyd, dim ond prif ddeiliad y cerdyn sy’n gyfrifol am y cerdyn hyd yn oed os yw’r person arall yn gwario arno, neu os oes gan y person yma gerdyn atodol fel ‘ail ddeiliad cerdyn’. Yn gyfreithiol ni fydd rhaid i’r ail ddeiliad cerdyn dalu unrhyw beth yn ôl.

Os mai chi yw prif ddeiliad y cerdyn, efallai yr hoffech dynnu’r person arall o’ch cyfrif i’w rhwystro rhag gwario rhagor o arian.

Os ydych angen cefnogaeth ychwanegol, efallai yr hoffech roi mynediad atodol i rywun yr ymddiriedir ynddo i’ch cyllid. Gall hyn fod yn ddefnyddiol os:

• nad ydych yn gallu mynd i’r gangen
• ydych angen iddynt i ffonio neu siarad â rhywun yn eich banc neu gymdeithas adeiladu, neu
• nad ydych yn teimlo’n hyderus i wneud hyn eich hun.

Os oes gennych forgais ar y cyd, bydd y ddau ohonoch yn dal i fod yn gyfartal gyfrifol am ad-daliadau’r morgais.

Os oes angen, gallwch siarad â darparwr eich morgais a chael datganiad gyda’r balans ac anfon gwybodaeth dalu i gyfeiriad arall.

Bydd rhai pobl sy’n cam-drin yn cymryd benthyciadau, gorddrafftiau neu gardiau credyd yn eich enw, neu’n defnyddio eich eiddo yn erbyn benthyciad - naill ai â neu heb eich gwybodaeth a chaniatâd.

Mae’n werth edrych ar eich adroddiad credyd am ddim ar-lein i weld pa gredyd sydd yn erbyn eich enw.

Os ydych yn meddwl bod cyfrifon eraill wedi eu hagor yn eich enw, gallwch hefyd gofrestru â Cifas sydd  (am ffi) yn darparu gwasanaeth Cofrestru Amddiffynnol. Bydd hyn yn golygu byddant yn cysylltu â chi i ddilysu unrhyw geisiadau cyfrif pellach yn eich enw.

Ond dylid nodi y gallai cofrestru â Cifas arafu ceisiadau am gredyd gan y bydd angen iddynt wirio’r cais â llaw.

Os ydych yn cael anhawster â dyledion, gall fod yn anodd gwybod ble i droi. Serch hynny, â llawer iawn o wasanaethau cynghori rhad ac am ddim ar gael ledled y DU, gallwch ddod o hyd i gymorth sy’n addas ar eich cyfer chi.